De zorg voor kinderen is niet iets om over te laten aan partijen die enkel gedreven zijn door commerciële prikkels. De crisis in de jeugdzorg gaan we dan ook niet bezweren met het opwerpen van meer regels en meer bureaucratie, stelt de Rotterdamse SP. De tijd voor schijnoplossingen is voorbij. “Het is tijd dat we durven nadenken over radicale alternatieven: een publieke vorm van jeugdhulp, waarin de kwaliteit van de zorg en de gezondheid van onze kinderen voorop komt te staan. Onze zorgprofessionals moeten rechtstreeks via scholen en huisartsen hun werk kunnen doen, zonder dat commerciële partijen er tussen zitten”, aldus Fractievoorzitter Theo Coskun en SP fractiemedewerker Sara van Wensveen.

Op 24 september debatteert de commissie ZWCS in de Rotterdamse Gemeenteraad over het onlangs verschenen onderzoeksrapport van de Rekenkamer Rotterdam over de GRJR (Gemeentelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond). Er is namelijk van alles mis in de jeugdzorg: volgelopen wachtlijsten, kinderen die geen zorg krijgen, en een overheid die er geen grip op weet te krijgen. Het rapport draagt dan ook de veelzeggende titel “Samen op zoek naar zicht”.

Zo zou er volgens het rapport onvoldoende zicht zijn op de resultaten van de zorg. Aanbieders hebben nu namelijk geen verplichting om informatie over de resultaten met gemeenten te delen. Zo is het nou eenmaal contractueel vastgelegd, vertelt het college dan. De realiteit is echter wel dat gemeenten hierdoor onvoldoende zicht hebben op de resultaten. U hoort het goed: de gemeente kan enkel hopen dat de aanbestede zorg enig effect heeft, maar of kinderen daadwerkelijk beter worden blijft giswerk.

Een ander belangrijk probleem zijn de stijgende kosten. In Rotterdam hebben we te maken met een verdubbeling van de kosten voor de Jeugdzorg sinds 2015. En die stijging zet door, en dat terwijl er recentelijk geen toename is van het aantal kinderen dat per jaar jeugdhulp ontvangt. Het lijkt erop dat het college geen grip heeft op de kosten. De analyse van de Rekenkamer samengevat: we weten niet meer precies wat we kopen, terwijl we daarvoor wel steeds meer betalen. 

‘Zorgcowboys’ op de prairie en de bureaucratische jungle
Maar hoe komt dat nou echt? Wie moet er hier aan de schandpaal worden genageld? Als het aan het college ligt zijn het de kwaadwillende ‘zorgcowboys’ die frauderen en publiek geld in hun zakken laten verdwijnen. Door hen te bestrijden met nog meer regels, meer controle en dus meer bureaucratie zou alles beter worden. Maar veel beter en betaalbaarder gaat de zorg hiervan niet worden, enkel ingewikkelder. En hoe zit het dan met de wachtlijsten en de verslechterende kwaliteit? Veel acute problemen blijven op deze manier overeind. Echte oplossingen worden niet aangedragen vanuit ons stadsbestuur.

Het is niet enkel de schuld van die paar zichzelf verrijkende zorgcowboys, maar ook die van het vastgelopen systeem dat wij zelf in stand houden. Wij zijn vergeten waar het om gaat: de zorg voor kinderen. Zij verdwijnen nu in de gemeentelijke knoeiboel van prutserige commerciële aanbieders en worden gereduceerd tot winstdossiers. 

Het is te gek voor woorden dat als een kind professionele hulp nodig heeft, het eerst langs een wirwar van commerciële aanbieders moet. Alsof dit kind niets meer is dan een dossier waar winst op kan worden gemaakt. Eerst wordt de hulpvraag beoordeeld door de gemeente, dan wordt er gekeken welke organisatie de behandeling mag uitvoeren, terwijl aanbieders met elkaar concurreren om het contract. Dit gaat niet om een enkel geval. Ondertussen wachten duizenden kinderen in Rotterdam tot zij de ondersteuning kunnen krijgen die zij nodig hebben. Hun problemen worden door die wachtlijsten alleen maar erger.

De neoliberalisering van de zorg
Waar ligt dan de uitweg uit deze jungle? Het antwoord ligt in een exit uit het neoliberale marktdenken. In 2015 werd via de invoering van de Jeugdwet de jeugdzorg gedecentraliseerd, en moesten gemeenten deze voortaan zelf organiseren. Door de uitvoering en de organisatie van de jeugdhulp uit te besteden, zou onze zorg vanzelf georganiseerd worden: door de overheid weg te cijferen zou de zorg efficiënter en minder bureaucratisch worden; door onderlinge concurrentie zou de zorg goedkoper en kwalitatiever worden. Dit waren de beloftes van de marktwerking.

Het zijn typische neoliberale beloftes, die in de jeugdzorg niet zijn uitgekomen. Sterker nog, we hebben meer verloren dan gekregen: we hebben de zeggenschap overgedragen aan een groep grote zorgaanbieders en de democratische controle afgestaan; de organisatie van de zorg is ondoorgrondelijk geworden en onze kinderen worden gereduceerd tot winstdossiers. Tegelijkertijd leveren we een groot deel van ons gemeenschapsgeld in aan commerciële marktpartijen die daar slechte zorg tegenover zetten. De bureaucratie is enkel gegroeid in plaats van geslonken.

De beste oplossing is wat ons betreft de meest eenvoudige. Met een klein beetje moed en inspiratie kunnen we als stad werken aan een alternatief zonder marktwerking.

In Veendam kan het wel
De kleinere gemeente Veendam is hier enkele jaren geleden al aan begonnen, met als resultaat: de wachtlijsten zijn weggewerkt en de kosten dalen. Kinderen krijgen weer direct de hulp die zij nodig hebben, al gaat het om lichtere hulp of zwaardere hulp. De rol van de professional staat in dit proces weer voorop, zij doen immers het werk.

Wat Veendam kan, kan Rotterdam ook. Het is hoog tijd dat wij de markt uit de jeugdzorg halen en onze zeggenschap terugnemen. Iedere ouder en ieder kind moet op een laagdrempelige manier in contact kunnen komen met een zorgprofessional via hun school of via hun huisarts, en deze professional bepaalt vervolgens de behandeling. 

Waar de rekenkamer zegt: “verbeteren is beter dan veranderen”, zeggen wij: elke verbetering begint met een verandering. Verandering is nu nodig in de jeugdzorg. De kinderen kunnen niet meer op ons wachten.

– Werkgroep Jeugdzorg

Dit artikel verscheen in verkorte vorm in het AD op 27 september: https://www.ad.nl/van-de-lezer-rotterdam/in-rotterdam-betalen-kinderen-de-rekening-in-veendam-krijgen-ze-de-zorg-die-ze-nodig-hebben-wel~afda961e/