“We hebben besloten dat als iemand bijstand ontvangt hij ook iets terug KAN doen voor de samenleving.” Vraag: “Gaat het er ook over dat iemand ook iets terug MOET doen?” “Ja, er mag best een stokje achter de deur.” De erg ‘sociale’ en ‘lieve’ staatssecretaris van Sociale Zaken, Jetta Klijnsma, kondigde deze week nieuwe maatregelen aan voor de bijstand. Gemeenten worden voortaan verplicht om een tegenprestatie te vragen aan mensen in de bijstand. Wat Klijnsma in het interview niet durfde te vertellen, maar al wel praktijk is in de meeste gemeentes, is het feit dat dat ‘stokje’ niet een stokje is, maar een knuppel, namelijk het simpelweg afpakken van je uitkering of een flink deel daarvan.

De maatregelen van ‘de meest sociale bewindspersoon’ in het kabinet Rutte II markeren de teloorgang van elk idee dat de PvdA nog iets sociaals uit de samenwerking met de VVD weet te slepen. Nota bene Klijnsma, die eerder samen met Ton Heerts ingevlogen werd om de FNV onder controle van de PvdA te houden, neemt nu maatregelen die haaks staan op het FNV beleid. Ik zou zeggen: Heerts, FNV kont tegen de krib en laat wat van je horen om te voorkomen dat de bescherming van laagbetaald werk aan gort gaat, het minimumloon een dode letter wordt en we gaan naar een systeem waarin dwangarbeid van mensen in de bijstand veel bestaande banen verdringt.

Begin dit jaar publiceerde de FNV nog een prima zwartboek met de volgende aanbevelingen:
De trend van decentralisatie naar gemeenten met veel beleidsvrijheid slaat volgens de FNV door. Er dienen meer kaders en normen gesteld te worden door de Rijksoverheid. Een landelijk vastgesteld re-integratie-instrumentarium kent veel voordelen.

1. Eén van de kaders zou volgens de FNV moeten zijn dat werken met behoud van uitkering alleen ingezet kan worden indien er sprake is van een duidelijk leertraject, waarbij het doel, de duur en de route naar reguliere arbeid worden vastgesteld. Een uitkeringsgerechtigde zou maximaal 3 maanden mogen werken met behoud van uitkering, waarbij een eenmalige verlenging mogelijk is.
2. Bijstandsgerechtigden die productieve arbeid verrichten in opdracht van de gemeente, moeten hiervoor beloond worden met een normaal loon. Dat is dus op zijn minst het wettelijk minimumloon. Werken met behoud van uitkering is volgens de FNV dan ook uit den boze, hieronder valt ook de loondispensatie. Het zorgt voor oneerlijke concurrentie en druk op de lonen. Maar bovenal zorgt het ervoor dat betrokken werknemers geen volwaardig inkomen kunnen verdienen. Een zeer laag inkomen heeft structurele armoede tot gevolg. Betaling van een normaal loon heeft bovendien nog enkele grote voordelen. Op de eerste plaats voorkomt het langdurige detachering van goed bemiddelbare bijstandsgerechtigden. En op de tweede plaats dringt dat het uitvoeringsmonster ‘loonwaardebepaling’ sterk terug.
3. Duidelijke kaders van de Rijksoverheid geven meer duidelijkheid op welke punten gemeenten eigen beleid kunnen voeren. De huidige beleidsvrijheid in combinatie met ingewikkelde wetgeving en gemeenschappelijke regelingen, maakt dat gemeenteraden nauwelijks weten wat de keuzes zijn, laat staan dat men de controlefunctie goed kan uitoefenen. Duidelijke kaders van de Rijksoverheid biedt de raadsleden meer handvatten.
4. Handhaving staat hoog in vaandel bij de Rijksoverheid. De FNV vindt dan ook dat gemeenten stringenter gecontroleerd moeten worden op hun beleid en de uitvoering ervan. Dat geldt in ieder geval op de door de Rijksoverheid gegeven kaders. Bijvoorbeeld het werken voor een tegenprestatie, waar de FNV overigens geen voorstander van is, is in de wet helder omschreven. Maar gemeenten gebruiken dit middel massaal op de verkeerde manier, de landelijke overheid zou hier strenger op toe moeten zien.

Meer kaders voor re-integratiebeleid:

• Gewoon goed werk met fatsoenlijk (cao)loon, waarbij werkgever eventueel loonkostensubsidie ontvangt.
• Voor iedereen een plan van aanpak richting werk (maatwerk).
• Landelijk vastgesteld re-integratie-instrumentarium.
• Onbeloonde werkervaring is tijdelijk en als onderdeel van een traject naar reguliere arbeid
• Proefplaatsing maximaal 3 maanden met behoud van uitkering met concreet uitzicht op regulier dienstverband
• Begeleiding tijdens een traject naar werk
• Toets op additionaliteit
• Handhaving van de wettelijke kaders waarbinnen re-integratie uitgevoerd moet worden door gemeenten
• Meer passende werkplekken voor mensen met beperkingen.

Het beleid van Klijnsma gaat precies de andere kant op. Mensen in de bijstand worden vogelvrij en daarmee iedereen die weinig opleiding en een laagbetaalde baan heeft. Het idee van een ‘tegenprestatie’ betekent op deze manier dat mensen in de bijstand gezien worden als profiteurs en potentiële fraudeurs. Bijstandsgerechtigden als de nieuwe Marokkanen?

PS: zag net dat Ton Heerts vandaag stevige uitspraken heeft gedaan over het plan van Klijnsma. ‘Onzintaal’ vindt Heerts. “”Hier wordt eigenlijk gezegd: sodemieter allemaal maar op, onder druk van dat uw uitkering wordt ingetrokken moet u vrijwilligerswerk doen. Het is net alsof je, als je in de bijstand zit, niet wilt werken.” Prima Ton. Nu nog even doorzetten er echt een punt van maken, actie en als het kabinet niet buigt, zeg dat maar op, dat sociaal akkoord! Dan weten we in ieder geval waar de FNV staat en kunnen we verder het verzet opbouwen en alternatieven uitwerken.

Lees meer op Leo’s weblog: www.leodekleijn.nl
Volg lijstrekker Leo de Kleijn op Twitter